Szanowny Gościu,
Użytkowniku ścieżki rowerowo – pieszej w gminie Wyśmierzyce.
Uczestniku projektu „Cudze Chwalicie – Gminy Wyśmierzyce nie znacie. Nowe szlaki rowerowo-piesze w gminie Wyśmierzyce”
Poznaj naszą gminę, Gminę Wyśmierzyce
Legenda "O grodzie Wyszemira i tatarskiej ordzie"
"Przez bory ogromne, przez rzeki głębokie z dalekiej sandomierskiej ziemi jechał Mściwój, wioząc na gród książęcy wieści. W ślad za nim dzień i noc ciągnęła ku brzegom Pilicy tatarska orda[...]. Padł już spalony Lublin, Zawichost i Sandomierz, a kto z życiem ujść zdołał, ten w niewolę sroższą od śmierci trafiał.
I tylko gród nad Pilicą stał jeszcze cichy [...]. Złe wieści go omijały z daleka, a niekończące się trzęsawiska zdawały się być najlepszą przed nieprzyjacielem obroną. Nie wiedział jednak książę Wyszemir, iż Tatarzy już dawno drogę do grodu znaleźli i teraz pod wodzą samego Kejdana wielką ordą od strony Wisły podchodzą [...].
Mściwój o stóp grodu stanął i głownią miecza w dębową uderzył bramę.
-Hej, zbudź się, książę Wyszemirze! Sam potężny Kejdan z ordą swoją nadciąga, a tam, gdzie przyjdzie, łuna pożarów i krzyk branek drogę znaczy. Okrutny to nieprzyjaciel i podstępny! Za dnia wśrod sitowia się kryje, nocą śpiących i bezbronnych napada!
Obudził się książę i smutnych zaczął słuchać wieści. Gdy Mściwój skończył, naradę zwołał.
-"[...] na Czarnym i Białym wzgórzu czaty dniem i nocą wystawiać. By ordę zaś w bezpiecznej odległości powstrzymać ku Olśnej Wyspie na spotkanie wyjdziemy".
Nie zwlekając zaczęto czynić przygotowania. Tymczasem już pod wieczór dać dano, że wielka orda Tatarów do grodu podchodzi. Zaraz też książę stanął pierwszy, za nim brat Trydom, Mściwój zaś zebrawszy pięć razy po sto zbrojnych z tarczami i łukami, ku Tatrom ruszyli.
-"Pilico, rzeko nasza, towarzyszko wierna "-śpiewali dzielni wojowie.
I odpowiedziała Pilica na ich pieśń [...]. W miare jak słuchali cichego szeptu fal, rósł duch, mężniały serca, gdy świt niebo zabielił, zwarły się ze sobą oddziały, ujrzała Pilica bój srogi, jakiego przedtem nigdy nie widziała [...]. Daremnie dzielny Mściwój cięcia szybkie mieczem zadawał, daremnie Wyszemir z jednej strony a Trydom z drugiej wściełke ataki ordyńców odpierał. Widząc nieuchronną klęskę, uniósł Wyszemir poszczerbiony miecz ku górze i głośnym okrzykiem wojów ku sobie zawezwał.
-"Ratuj swój gród, Pilico!"-wołali rycerze.
Zadrżała rzeka, słysząć nieme wezwanie, wzburzyły się nagle spokojne fale i z szumem wielkim niczym najcięższe tarany runęły na kryjącego się wroga [...]. Zawyła przerażona orda, daremnie prosząc o ratunek. Potężne bałwany raz po raz z niespotykaną furią wznosiły się ku górze, uderzając w ukryte na bagnach oddziały nieprzyjaciela. Upłynęła niedługa chwila, gdy fale rzeki złagodniały. Do uszu rycerzy szept cichy niczym śpiew odległy doleciał.
-" Dla was! Dla was! Dla was!"- śpiewała Pilica.
A gdy woda powoli opadła, ujrzeli woje pośrodku rzeki kopiec ogromny z ciał potopionych Tatarów usypany.
Wieść o zwycięstwie lotem błyskawicy obiegła pobliskie miasta i grody aż dotarła na dwór królewski. Nie minęło też czasu wiele , jak król gońca z listem słać kazał.
" Wy śmierzycie ordy [...], wy śmierzycie wrogów naszego kraju, bądźcie zatem na wieczna pamiątkę Wyśmierzycami [...]".
I tak oto Wyśmierzyce lata całe pod nazwa tą pozostać miały.
Na postawie: "Legendy, podania i przekazy ziemi wyśmierzyckiej" opracowane i zebrane przez uczniów Publicznego Gimnazjum im. Władysława Reymonta w Wyśmierzycach
Wyśmierzyce obecnie
Miasto i Gmina Wyśmierzyce położone są na prawym brzegu rzeki Pilicy. Znajdują się na skraju Równiny Radomskiej i Doliny Białobrzeskiej, którą stanowi odcinek doliny rzeki Pilicy
o długości około 65 km pomiędzy Białobrzegami a Tomaszowem Mazowieckim. Teren, na którym położona jest Gmina, posiada charakter nizinny odznaczający się urozmaiconym krajobrazem.
Prawie cały obszar Gminy znajduje się w strefie obszaru chronionego krajobrazu doliny rzeki Pilicy i Drzewiczki, którego ochrona zmierza do zabezpieczenia przed zniszczeniem bądź degradacją walorów środowiska przyrodniczego. Obszar ten również objęty jest systemem NATURA 2000.
Ogólna powierzchnia Gminy Wyśmierzyce wynosi około 10 431 ha, co stanowi 16,3% całej powierzchni powiatu białobrzeskiego. Nasz trakt rowerowo – pieszy liczy łącznie 23km, stacje bazowe to Korzeń, Wyśmierzyce i Kostrzyn.
Zapraszamy na wielką rowerową lub pieszą (sam wybierz) podróż w naszej Małej Ojczyźnie.
Startujemy z miejscowości Korzeń – małej wioski położonej na wschód od Wyśmierzyc. Spotykamy się przy Remizie Ochotniczej Straży Pożarnej, na placu rekreacyjno – sportowym. Dla zainteresowanych jest tu strefa sportowa z urządzeniami siłowni zewnętrznej, dla najmłodszych plac zabaw. Dla strudzonych i spragnionych przygotowane miejsce odpoczynku pod drewnianą altaną. W Korzeniu warto zajrzeć, choć na chwilę, do „Słodkiej zagrody” gdzie oprócz przemiłych gospodarzy spotkamy megasłodkie zwierzaki różnych gatunków. Niezapomniane wrażenia z pobytu w tym miejscu, gwarantowane.
Oznakowanym szlakiem koloru …. Kierujemy się na wieś Redlin – szlak ten przebiega wzdłuż drogi gminnej. W otulinie zieleni, szlakiem przez tereny leśne docieramy do miejscowości, która w drugiej połowie XVI wieku byłą wsią szlachecką w powiecie wareckim ziemi czerskiej województwa mazowieckiego. Teraz miejscowość o zwartej zabudowie mieszkaniowej
z pięknymi widokami na otacząjące ją łąki i lasy. Kolejny etap naszej podróży zrealizujemy szlakiem przebiegającym przez tereny leśne, wzdłuż gminnej drogi gruntowej biegnącej do miejscowości Wólka Kożuchowska. Po drodze możemy spotkać dużych i małych leśnych mieszkańców: lisy, jaszczurki, zaskrońce i żmiję. Częstym gościem, a okresowo mieszkańcem jest łoś. Ponad głowami usłyszymy furgot skrzydeł ptaków.
W sezonie mamy do dyspozycji niewyczerpane pokłady grzybów i jagód.
Krótki odpoczynek przy świetlicy wiejskiej w Wólce,
i rozpoczynamy kolejny, nieco trudny do pokonania dla niezaprawionego w boju, odcinek szlaku łączący Wólkę Kożuchowską
z Wyśmierzycami. Nasza druga baza to osłonięte od słońca, miejsce zadaszone drewnianą altaną znajdujące się przy Orliku w Wyśmierzycach.
To miejsce zapewni i trochę odpoczynku i trochę zabawy. Dla najmłodszych bezpieczny plac zabaw, dla starszych urządzenia siłowni zewnętrznej oraz zacienione miejsce do odpoczynku. Tu możemy spokojnie „naładować akumulatory” przed obejrzeniem, tego co Wyśmierzyce mają do zaoferowania. Miasto Wyśmierzyce ma zabytkowy układ urbanistyczny z kwadratowym rynkiem oraz charakterystyczną małomiasteczkową drewnianą zabudową z XIX i XX w., Kościół parafialny z drugiej połowy XIX w. oraz nagrobki z XVIII -XX w. na cmentarzu przykościelnym i parafialnym stanowią swoisty klimat.
Kościół p.w. Św. Teresy z Avila
9 listopada 1378 roku na mocy dokumentu podpisanego przez arcybiskupa gnieźnieńskiego Jana Suchywilka powstała parafia w Wyśmierzycach. Powstał w tym czasie pierwszy drewniany kościół, wzniesiony przez Arnolda – opata płockiego. Budowa została zakończona w 1379 roku. W 1521 roku sporządzono spis uposażeń kościoła, z którego wynika, że istniał wtedy nowy drewniany kościół. Nie są znane powody dlaczego pierwszy przestał istnieć. W 1657 roku wybuchł pożar w mieście, który doszczętnie zniszczył kościół. Po tym zdarzeniu powstał kolejny budynek. W latach 1745-1749 opat Walenty Żółtkowski podjął budowę nowego, okazałego kościoła, który istniał zaledwie 50 lat. W 1798 roku z powodu nieuwagi żołnierzy austriackich doszło do kolejnego pożaru kościoła i miasta. W 1812 roku wybudowano prowizoryczną kaplicę w miejscu spalonego kościoła. W 1822 roku powstała kolejna tymczasowa szopa z przeznaczeniem na odprawianie nabożeństw. W 1856 roku ukończono budowę nowego murowanego kościoła, której podjął się dziedzic dóbr Grzmiąca – Zenon Korwin-Krasowski. Wkrótce po tym okazało się, że budynek kościelny jest za mały.
W latach 1868-1879 rozbudowano kościół dzięki przekazaniu kwoty 5,000 rubli przez Teresę
z Brochockich Witkowską.
W swym obecnym, niezmiennym kształcie i wyglądzie architektonicznym kościół parafialny istnieje od 1920 roku, kiedy dobudowano nowy fronton, tym samym powiększając kolejny raz powierzchnię kościoła. Wystrój kościoła jest głównie barokowy z poprzedniego kościoła. Znajdują się w nim obrazy Trójcy Świętej i Pokłonu Trzech Króli z XVIII wieku, sprzęt i szaty liturgiczne z XVII-XVIII wieku. Dzwonnica drewniana znajdująca się przy kościele jest drewnianej konstrukcji słupowej o dachu czterospadowym. Murowana organistówka pochodzi z XIX wieku o dachu naczółkowym krytym gontem.
Kaplica cmentarna, drewniana z 1835
Kaplica znajdująca się na cmentarzu pochodzi z I poł. XIX wieku wybudowana jest z drewna o konstrukcji zrębowej, oszalowana o stropie belkowym z dwuspadowym dachem. W ołtarzu barokowym znajduje się mensa i zwieńczenie.
Wielki człowiek z małego miasta - Błogosławiony ksiądz profesor Franciszek Rosłaniec
12 czerwca 2005 roku w Wyśmierzycach przed kościołem parafialnym p.w. sw. Teresy
z Avila został odsłonięty i poświęcony pomnik błogosławionego ks. prof. Franciszka Rosłańca.
Franciszek Rosłaniec urodził się 19 grudnia w 1889 roku w Wyśmierzycach jako syn Adama i Marianny z Kawińskich. Szkołę elementarną ukończył w Wyśmierzycach. Dalszą naukę kontynuował w radomskim Męskim Gimnazjum Rządowym. W 1905 roku wstąpił do Seminarium Duchownego w Sandomierzu, gdzie ukończył studia filozoficzno-teologiczne. Kończąc seminarium miał 22 lata. Ze względu na zdolności i wielką pracowitość został wysłany do Rzymu na dalsze studia, gdzie ukończył teologię na Uniwersytecie Gregoriańskim. Święcenia kapłańskie otrzymał 6 czerwca 1914 roku. Tytuł doktora uzyskał w 1915 roku. Wkrótce rozpoczął trzyletnie studia specjalistyczne w Papieskim Instytucie Biblijnym. Po powrocie do kraju, ks. Franciszek Rosłaniec habilitował się w 1920 roku z realiów biblijnych na Wydziale Teologii Katolickiego Uniwersytetu Warszawskiego, gdzie później prowadził zajęcia aż do chwili aresztowania. Był dwukrotnie dziekanem Wydziału Teologicznego. Uzyskał tytuł profesora zwyczajnego. Pisemny dorobek księdza profesora liczy 33 pozycje. Był jednym z pionierów teologii biblijnej na terenie Polski. Ks. Rosłaniec chętnie spełniał swoją posługę kapłańską. Był kapelanem sióstr, głosił rekolekcje dla studentek, spowiadał dzieci. Według oficjalnego powiadomienia władz obozowych miał on umrzeć w Dachau 20 listopada 1942 roku. Według świadectw kapłanów - współwięźniów ksiądz prof. Franciszek Rosłaniec był człowiekiem cichym, skromnym, uprzejmym, głębokiej wiary. W obozie głosił prelekcje biblijne i wielu podtrzymywał na duchu.
13 czerwca 1999 roku papież Jan Paweł II ogłosił błogosławionymi 108 męczenników z czasów II wojny światowej. Wśród nich znalazł się ks. prof. Franciszek Rosłaniec.
Publiczna Szkoła Podstawowa w Wyśmierzycach od 19 października 2019 roku nosi imię naszego Błogosławionego.
Pomnik poświęcony pamięci zamordowanych
i poległych mieszkańców Wyśmierzyc
w latach 1939-1945
zdjęcie
Historia wzniesienia w parku przy Placu Wolności w Wyśmierzycach obelisku, sięga roku 1964. Uroczystości odsłonięcia miały miejsce 27 września 1964 roku. Geneza wzniesienia tego obeliski związana jest z dramatycznymi wydarzeniami z sierpnia 1943 roku. W nocy z 21 na 22 sierpnia Niemcy zamordowali siedmiu mieszkańców Wyśmierzyc (relacja Pana Jana Matyjewskiego), zabijając ich strzałem lub miażdżąc czaszki kolbami karabinów i butami.
Trochę wyśmierzyckiej historii zostawiamy za nami i ruszamy. Przed nami długa droga z Wyśmierzyc do Kostrzyna. Najbardziej malownicza, najbardziej kolorowa, ale też z własną historią i tajemnicami.
W lesie, na północny zachód od zabudowań w mieście Wyśmierzyce, znajduje Głaz narzutowy (granit różowy) – jeden z cennych pomników przyrody objęty ochroną prawną.
Zdjęcie głazu
Z miasta Wyśmierzyce, terenami nadpilicznymi, gruntową drogą poprzez pastwiska dojedziemy do miejscowości Górki oraz znanej każdemu mieszkańcowi Gminy Wyśmierzyce Wierzby. Szczególnie urokliwe miejsce przy zachodzie słońca, ale też często odwiedzane przez wędkarzy. Bardzo częstymi gośćmi są tu kajakarze, cypel z wierzba leży na trasie spływu Tomczyce – Białobrzegi.
Zdjęcie wierzby
Dolina Pilicy wyróżnia się w skali kraju bogactwem fauny związanej ze środowiskiem wodnym i bagiennym. Opisano tu występowanie 212 gatunków ptaków, z czego ponad 100 gatunków zagrożonych wyginięciem np.: bąk, bączek, bocian czarny, bielik, orlik krzykliwy, zielonka, sieweczka obrożna, batalion, kulik wielki, rybitwa białoczelna, puchacz. Bogactwo ptaków w dolinie Pilicy jest porównywalne do najlepiej zachowanych dolin rzecznych w Polsce. Przejazd do miejscowości Górki będzie na pewno ucztą dla ucha i oczu. Dla fanatyków fotografii fantastyczne do utrwalenia obrazy fauny i flory.
Z Górek do Grzmiącej droga prowadzi przez tereny leśne. Dla zainteresowanych bogatą przyrodniczo wersją szlaku polecamy obranie kierunku na rezerwat Sokół, a następnie drogą przez Kiedrzyn i Kozłów osiągnięcie punktu docelowego w Kostrzynie. Rezerwat Sokół - leśny rezerwat przyrody na terenie gmin Wyśmierzyce i Nowe Miasto nad Pilicą w województwie mazowieckim, usytuowany na gruntach Nadleśnictwa Grójec, obręb Nowe Miasto.
Został utworzony w 1995 roku na terenie gminy Wyśmierzyce na powierzchni 116,61 ha. W 2015 roku powiększono go do 440,48 ha. Po powiększeniu składa się z dwóch osobnych płatów, z których większy o powierzchni 337,21 ha leży na terenie gminy Wyśmierzyce, a mniejszy o powierzchni 103,27 ha leży w gminie Nowe Miasto nad Pilicą.
Celem ochrony rezerwatu jest zachowanie siedlisk leśnych w charakterystycznym dla Doliny Pilicy układzie strefowym, będących ostoją gatunków chronionych. Przedmiotem ochrony jest obszar lasów (z dominującym jesionem wyniosłym), łąk i bagien o charakterze naturalnym.
Nadzór nad rezerwatem sprawuje Regionalny Konserwator Przyrody. Na mocy obowiązującego planu ochrony ustanowionego w 2019 roku, obszar rezerwatu objęty jest ochroną czynną.
Może się zdarzyć, że podczas całej naszej podróży spotkamy mieszkańców tej krainy: występuje tu niezliczone gatunki ptaków, z czego ponad 100 gatunków zagrożonych wyginięciem np.: bąk, bączek, bocian czarny, bielik, orlik krzykliwy, zielonka, sieweczka obrożna, batalion, kulik wielki, rybitwa białoczelna, puchacz. Wśród ssaków na szczególną uwagę zasługują podlegające ochronie ścisłej gatunki nietoperzy (nocek łydkowłosy, duży, Brandta, rudy, borowiec wielki i gacek szary). Spotyka się tu również orzesznicę, chomika, gronostaja i gatunki ziemno -wodne: bobra i wydrę. Występuje tu 10 gatunków płazów oraz 5 gatunków gadów: jaszczurka zwinka i żyworodna, padalec, zaskroniec i żmija. Stałym gościem jest wilk. Na terenie Parku wykryto kilkanaście cenionych gatunków motyli dziennych. Występujące tutaj: czerwończyk nieparek i modraszek arion znajdują się na liście gatunków objętych w Polsce ochroną ścisłą.
Zdjęcia motyli
Rezerwat Sokół to najciekawszy obszar pod kątem krajobrazów i przyrody. Wyjeżdżamy z rezerwatu, kierujemy się na Kiedrzyn. Niedaleko miejscowości Kiedrzyń znajdują się dwa stawy (tzw. Zimna Woda), gdzie można zaobserwować ciekawe zjawisko-woda wypływająca z jednego stawu przepływa do drugiego i ginie pod ziemią. Ciekawym obiektem, wpisanym jako pomnik przyrody jest też granit rapa kiwi o obwodzie 11 metrów i 1 m wysokości usytuowany w pobliżu miejscowości Kiedrzyn.
Zdjęcie granitu
Szlak do Kostrzyna przebiega wzdłuż dróg gminnych asfaltowych. W samym Kostrzynie, jeszcze przed końcową bazą do zobaczenia:
Kościół św. Stanisława w Kostrzynie
W latach 20-tych XX wieku mieszkańcy Kostrzyna podjęli starania utworzenia własnej parafii. Józef Milczarski i Jan Wierzgała zorganizowali wieś i zajęli się sprowadzaniem materiałów i budową kościoła, która została ukończona w 1924 roku również dzięki staraniom ks. Tomasza Zadęckiego, który później został pierwszym proboszczem parafii. Budując kościół mieszkańcy wsi starali się równocześnie o założenie parafii. Ich wysyłki zakończyły się sukcesem 12 grudnia 1924 roku, kiedy to biskup Marian Ryx podpisał akt założenia parafii w Kostrzyniu. 1 stycznia 1925 roku została odprawiona pierwsza msza w tymże kościele.
Kościół był jednonawowy, wykonany z drewna sosnowego i jodłowego zbudowany w stylu podhalańskim, przebudowany w latach 1926-1929 według projektu Kazimierza Prokulskiego, a staraniem ks. Wacława Koczorowskiego. Fronton budynku stanowi wieża 15m wysokości. U spodu wieży mieści się kruchta, chór, skarbiec i dzwonnica. Dach niski, wystający okap. W 1953 roku kościół został wyposażony w 10-głosowe organy.
Dla chętnych (musimy zboczyć z wyznaczonej trasy), do obejrzenia w Kostrzynie, na zakręcie przy drodze asfaltowej z Olszowej, 200-letnia sosna o niezwykłym kształcie. Legenda głosi, że jeśli ktoś spróbuje ściąć sosnę, zamiast żywicy pojawi się krew. Podobno też, gdy złamie się gałąź tego drzewa, można usłyszeć płacz dziecka, zwłaszcza gdy stanie się to nocą.
Koniec trasy
Baza końcowa mieści się przy placu szkolnym w Kostrzynie. Mieszkańcy Kostrzyna i całej gminy Wyśmierzyce, dzięki zrealizowanemu projektowi „Cudze Chwalicie – Gminy Wyśmierzyce nie znacie. Nowe szlaki rowerowo-piesze w gminie Wyśmierzyce” mają bardzo dobrze wyposażoną strefę rekreacyjną. Dla najmłodszych urządzenia placu zabaw, dla nieco starszych ławeczki, stojaki na rowery, altana. W otulinie zieleni i ptasiego śpiewu, można szybko zregenerować siły i zaplanować powrót do domu.
Zapraszamy do Gminy Wyśmierzyce.
Zapraszamy do uprawiania różnorodnych form turystyki na naszym terenie.
Zapraszamy też do utrwalania pięknych obrazów z naszej gminy i dzielenie się nimi poprzez wysyłanie zdjęć na adres umwysmierzyce(a)wysmierzyce.pl wraz z oświadczeniem o przekazaniu praw autorskich do nich.
